„Kiedyś byliśmy biedni i brakowało nam do końca miesiąca. Dziś żyję jak pączek w maśle, bo traktuję dzieci jak bankomaty”

Pamiętam ten paraliżujący strach, kiedy listonosz pukał do drzwi, a ja bałam się, że przynosi kolejne wezwanie do zapłaty, którego nie będę miała z czego uregulować. Przez lata żyłam od wypłaty do wypłaty, klejąc buty syna i oszukując córkę, że nie jestem głodna, byle tylko one miały co jeść. Dziś, siedząc w fotelu, który kosztował więcej niż moja roczna pensja w tamtych czasach, wciąż boję się, że zabraknie mi pieniędzy, choć moje dzieci powtarzają, że jestem ich królową i nie muszę się już o nic martwić.

Czułam się winna

Zawsze starałam się, żeby w domu pachniało obiadem, nawet jeśli ten obiad składał się z ziemniaków i najtańszego tłuszczu. Bieda ma specyficzny zapach. To zapach starych ubrań i taniego mydła. Przez lata ten zapach był moją drugą skórą. Mój mąż był dobrym człowiekiem, ale życie go nie oszczędzało. Ciężko pracował, a i tak pod koniec miesiąca siadaliśmy przy kuchennym stole i liczyliśmy drobne wysypane z portfela.

– W przyszłym miesiącu będzie lepiej – powtarzał, gładząc mnie po dłoni swoją szorstką ręką.

Wiedziałam, że kłamie, by dodać mi otuchy. Najgorzej było zimą. Pamiętam taki styczeń, kiedy temperatura spadła do minus dwudziestu stopni, a nam zepsuł się piec. Dzieci spały w czapkach, przytulone do siebie pod trzema kołdrami. Tomek miał wtedy dziesięć lat, a Ania siedem. Patrzyłam na ich małe buzie wystające spod pierzyny i czułam, jak serce pęka mi na milion kawałków. Czułam się winna. Winna temu, że jest im zimno, że nie mają markowych ubrań jak rówieśnicy.

– Mamo, czy kiedyś będziemy mieli ciepło w domu tak po prostu, bez palenia w piecu? – zapytała mnie wtedy Ania, a to pytanie prześladowało mnie przez lata.

Musiałam być twarda. Kiedy Stefan zachorował i nie mógł już pracować na pełnych obrotach, wzięłam wszystko na siebie. Sprzątałam biura w centrum miasta, myłam klatki schodowe, a nocami cerowałam ubrania, które dostawaliśmy od sąsiadów. Moje ręce stały się szorstkie i popękane, ale nie dbałam o to. Liczył się cel: wykształcić dzieci. Wiedziałam, że edukacja to ich jedyna przepustka do świata, w którym nie trzeba wybierać między chlebem a lekarstwem.

Myślałam, że się nie podniosę

Dzieci widzą więcej, niż nam się wydaje, ale ja robiłam wszystko, by zachować przed nimi pozory normalności. Byłam mistrzynią w wymyślaniu potraw z niczego. Placki ziemniaczane na starym oleju, zupa na kości gotowana przez trzy dni, chleb maczany w jajku.

– Mamo, dlaczego ty nie jesz? – pytał Tomek, widząc, że nakładam im kopiaste talerze, a sama siadam tylko z kubkiem herbaty.

– Jadłam w pracy, kochanie. Szefowa przyniosła ciasto, jestem tak pełna, że pęknę – kłamałam z uśmiechem, choć żołądek skręcał mi się z głodu.

To były najtrudniejsze momenty. Pamiętam dzień, w którym Tomek wrócił ze szkoły z informacją o wycieczce klasowej. Wszyscy jechali. Koszt był dla nas astronomiczny. To była równowartość moich dwutygodniowych zarobków przy sprzątaniu. Widziałam ten błysk w jego oku, tę nadzieję, której bał się wypowiedzieć na głos, bo wiedział, jak jest.

– Nie martw się, synku. Pojedziesz – powiedziałam wtedy, choć nie miałam pojęcia, skąd wezmę pieniądze.

Tego samego dnia poszłam do lombardu. Zdjęłam z szyi złoty łańcuszek, jedyną pamiątkę po mojej babci, rzecz, którą obiecałam sobie przekazać Ani w dniu jej ślubu. Płakałam, wychodząc z tego obskurnego lokalu, ściskając w ręku banknoty. Czułam się, jakbym sprzedała kawałek własnej duszy, ale kiedy zobaczyłam radość Tomka, wiedziałam, że postąpiłam słusznie. Do dziś nie wie, skąd wzięłam te pieniądze. Powiedziałam, że dostałam premię. Dzieci rosły, a bieda, choć wciąż obecna, zmieniała swoje oblicze. Stefan odszedł nagle, zostawiając mnie samą z dorastającymi nastolatkami. To był cios, po którym myślałam, że się nie podniosę. Została tylko renta po nim i moje sprzątanie. Jednak wtedy stało się coś niezwykłego. Tomek i Ania, widząc moją rozpacz i zmęczenie, dorośli w jeden dzień.

Czułam się bezużyteczna

Tomek dostał się na informatykę, Ania na architekturę. Oboje studiowali dziennie i pracowali w weekendy oraz wieczorami. Przestali prosić o kieszonkowe. Zaczęli przynosić do domu zakupy.

– Kupiłem kawę, tę lepszą, którą lubisz – mówił Tomek, stawiając na stole opakowanie, na które ja patrzyłam w sklepie jak na eksponat muzealny.

– Mamo, nie idź dziś na klatki, ja zrobię przelew za czynsz – dodawała Ania.

Czułam dumę, ale i ogromny dyskomfort. To ja powinnam dbać o nich, nie odwrotnie. Czułam się bezużyteczna, jak stary mebel, który przestał spełniać swoją funkcję. Przez całe życie walczyłam o przetrwanie rodziny. Gdy walka ustała, bo dzieci przejęły stery, nie wiedziałam, kim jestem. Prawdziwy przełom nastąpił jednak kilka lat później. Tomek założył własną firmę programistyczną. Odniósł sukces, o jakim czyta się w gazetach. Ania też dobrze zarabiała. Nagle, z miesiąca na miesiąc, temat pieniędzy przestał być tematem tabu. Dla nich tysiąc złotych to była kolacja w restauracji. Dla mnie – miesiąc życia. Pewnego dnia Tomek przyjechał po mnie swoim nowym, wielkim samochodem.

– Mamo, wsiadaj. Jedziemy na wycieczkę – powiedział tajemniczo.

Zabrał mnie do centrum handlowego. Nie do takiego, gdzie robiłam zakupy na promocjach, ale do ekskluzywnego butiku.

– Wybierz sobie, co chcesz. Płaszcz, buty, sukienkę. Wszystko – powiedział, rozglądając się po wieszakach.

– Synku, zwariowałeś? Spójrz na te ceny! Ten płaszcz kosztuje trzy tysiące złotych! – syknęłam, bojąc się nawet dotknąć materiału.

– Wiem, mamo. I stać mnie na to. Stać mnie, żeby kupić ci dziesięć takich płaszczy. Proszę, nie odmawiaj. Zrób to dla mnie. Chcę ci podziękować za te wszystkie lata, kiedy ty nie kupowałaś sobie nic.

Stałam tam, pośród tych luksusowych rzeczy i po policzkach płynęły mi łzy. Nie ze szczęścia, ale ze wzruszenia i jakiegoś dziwnego rodzaju ulgi, która mieszała się z poczuciem niezasługiwania. W końcu uległam. Wyszłam stamtąd w wełnianym płaszczu, w którym czułam się jak dama. A to był dopiero początek.

Nogi się pode mną ugięły

Największy szok przeżyłam rok temu. Dzieci wysłały mnie do sanatorium nad morzem. Dwa tygodnie zabiegów, spacerów w luksusowym hotelu. Broniłam się rękami i nogami. Kto podleje kwiaty? Kto nakarmi kota? Kto dopilnuje mieszkania?

– Wszystkim się zajmiemy, mamo. Jedź i odpocznij. Masz wyłączony telefon i zero zmartwień – zarządziła Ania tonem nieznoszącym sprzeciwu.

Wróciłam wypoczęta jak nigdy, opalona i zrelaksowana. Kiedy weszłam do klatki schodowej i otworzyłam drzwi swojego mieszkania, zamarłam. Upuściłam torbę na podłogę. Moje stare, zniszczone mieszkanie zniknęło. Nie było odpadającej tapety, starej meblościanki z lat osiemdziesiątych, skrzypiącej podłogi. Wszystko było nowe. Jasne ściany, piękne dębowe panele, nowoczesna kuchnia ze zmywarką, o której zawsze marzyłam, ale uważałam za zbędny luksus. W łazience zamiast cieknącej wanny stała piękna kabina prysznicowa. Na środku salonu stali Tomek i Ania z szampanem.

– Niespodzianka! – krzyknęli.

– Ale... jak? Przecież to musiało kosztować majątek... – wyjąkałam, opierając się o ścianę, bo nogi się pode mną ugięły.

– Twoje rzeczy są w szafach, poukładane. Stare graty wyrzuciliśmy. Mamo, zasługujesz na to, by żyć w godnych warunkach. Pamiętasz, jak marzyłaś o jasnej kuchni? To projekt Ani. A ja sfinansowałem resztę.

Chodziłam po mieszkaniu jak po muzeum. Dotykałam blatów, otwierałam szafki, które zamykały się cicho i płynnie. W lodówce – tej wielkiej, dwudrzwiowej – było pełno jedzenia. Najlepsze sery, wędliny, egzotyczne owoce.

– Dlaczego? – zapytałam w końcu, siadając na nowej, miękkiej sofie. – Przecież ja niczego nie potrzebowałam.

Tomek klęknął przy mnie i wziął moje spracowane dłonie w swoje.

– Mamo, pamiętasz wycieczkę do Zakopanego? Pamiętasz te buty klejone taśmą? My wszystko pamiętamy. Wiemy, że sprzedałaś łańcuszek babci. Znalazłem kwit z lombardu w twoich starych dokumentach lata temu. Wiemy, że nie jadłaś obiadów. Teraz jest nasz czas. Pozwól nam o siebie zadbać. To nie jest jałmużna. To jest spłata długu wdzięczności, którego i tak nigdy nie spłacimy w całości.

Tęskniłam za mężem

Minął rok od remontu. Moje życie zmieniło się diametralnie, choć mentalnie wciąż tkwię trochę w przeszłości. Kiedy idę do sklepu, ręka wciąż automatycznie sięga po najtańszy makaron, mimo że w portfelu mam kartę kredytową, którą podpiął do swojego konta Tomek.

– Mamo, masz korzystać. Na fryzjera, na kawiarnię z koleżankami, na taksówkę – powtarza mi co tydzień.

Dzieci dbają o mnie w sposób, który czasem mnie krępuje. Ania dzwoni codziennie, nie po to, by o coś prosić, ale by zapytać, jak się czuję. W weekendy zabierają mnie do teatrów, na wystawne obiady. Kiedyś, w restauracji, spojrzałam na kartę dań. Zupa kosztowała tam czterdzieści złotych.

– Chodźmy stąd, to rozbój w biały dzień – szepnęłam do Ani.

Ona tylko się zaśmiała i zamówiła dla nas homara. Siedziałam tam, elegancko ubrana, jedząc potrawy, których nazw nie potrafię wymówić, i myślałam o Stefanie. Jak bardzo chciałabym, żeby tu był. Żeby zobaczył, jak wspaniałych ludzi wychowaliśmy. Że nasza bieda ich nie zniszczyła, a zahartowała. Że nie stali się cyniczni ani chciwi, ale hojni i empatyczni. Czasem jednak dopada mnie lęk. Budzę się w nocy w mojej pachnącej nowością sypialni i boję się, że to tylko sen. Że zaraz otworzę oczy i zobaczę zaciek na suficie, a w kuchni będzie czekać tylko czerstwy chleb. Wtedy wstaję, idę do kuchni, otwieram tę wielką lodówkę i patrzę na jej zawartość. To mnie uspokaja. Niedawno Tomek przywiózł mi małe pudełeczko. W środku był złoty łańcuszek. Bardzo podobny do tego, który sprzedałam lata temu.

– Znalazłem jubilera, który odtworzył wzór ze starego zdjęcia – powiedział. – Żebyś znów miała co przekazać Ani albo jej córce.

Rozpłakałam się wtedy jak dziecko. To nie bogactwo materialne jest teraz dla mnie najważniejsze. Nie te panele, nie zmywarka, czy drogie płaszcze. Największym bogactwem jest świadomość, że nie jestem sama. Że moja ofiara nie poszła na marne. Że wychowałam dzieci, które widzą we mnie człowieka.

Dziś po południu ma przyjechać Ania z wnukami. Zamówiła catering, bo zabroniła mi stać przy garach.

– Babcia jest od przytulania, a nie od gotowania – powiedziała.

I wiecie co? Chyba w końcu zaczynam w to wierzyć. Bieda nauczyła mnie przetrwania, ale to bogactwo moich dzieci – to duchowe i to materialne – uczy mnie teraz życia. Życia bez strachu o jutro. I choć wciąż mam ten słoik na drobne schowany głęboko w szafie, coraz rzadziej do niego zaglądam.

Halina, 67 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także:

• „Bal karnawałowy z moim mężem zamienił się w koszmar. Gdy pojęłam, ile ma brudu za uszami, czułam, że muszę się zemścić”
• „Delegacja w górach zostawiła coś więcej niż wspomnienia. Mam 9 miesięcy na decyzję, czy wybieram żonę czy kochankę”
• „Rodzina zaprosiła nas do siebie na ferie w domu w górach. Nie spodziewałam się, że nagle wystawią nam paragon grozy”