„W sanatorium zrozumiałam, że samotność boli mniej niż rodzinne manipulacje. Po powrocie od razu zmieniłam testament”

Przez lata powtarzałam sobie, że rodzina to fundament, nawet jeśli bywa kruchy. Kiedy wyjechałam do sanatorium, miały to być tylko trzy tygodnie odpoczynku i zabiegów. Nie spodziewałam się, że właśnie tam, wśród obcych ludzi, po raz pierwszy od dawna poczuję spokój. I że wrócę z decyzją, która wywróci życie moich najbliższych do góry nogami.

Oddychało mi się lżej

Do sanatorium jechałam z ciężkim sercem. Córka odwoziła mnie na dworzec i przez całą drogę mówiła głównie o sobie.

– Mamo, pamiętaj, żeby odbierać telefon. Bo wiesz, różnie bywa z tymi starszymi ludźmi – rzuciła niby żartem, poprawiając okulary przeciwsłoneczne.

– Starszymi? – uśmiechnęłam się blado. – Mam sześćdziesiąt trzy lata, nie dziewięćdziesiąt.

– No dobrze, ale wiesz, o co mi chodzi. I nie zapomnij o tej sprawie z notariuszem, jak wrócisz. Trzeba w końcu uporządkować papiery po tacie.

Skinęłam głową. „Uporządkować papiery” – tak nazywała rozmowę o moim testamencie. W ośrodku przydzielono mi pokój z panią Ireną, drobną kobietą o bystrych oczach. Już pierwszego wieczoru siedziałyśmy przy herbacie i rozmawiałyśmy jak stare znajome.

– Przyjechałam tu odpocząć od dzieci – powiedziała bez ogródek. – Ciągle coś chcą. A to pożyczkę, a to opiekę nad wnukiem. A ja też mam swoje życie.

Zamilkłam. W jej słowach usłyszałam echo własnych myśli, których w domu nigdy nie wypowiadałam na głos. Każdy dzień w sanatorium miał swój rytm: poranne ćwiczenia, spacery po parku, rozmowy w kawiarence. Nikt niczego ode mnie nie oczekiwał. Nie musiałam być „mamą, która pomoże”, „babcią, która przypilnuje”, „wdową, która powinna już wszystko przepisać”. Pewnego popołudnia zadzwoniła Marta.

– Mamo, rozmawiałam z Pawłem. Uznaliśmy, że najlepiej będzie, jak mi zapiszesz mieszkanie, a jemu działkę. To będzie sprawiedliwe.

– Uznaliście? – powtórzyłam cicho.

– No tak. W końcu jesteśmy twoimi dziećmi. Chyba nie planujesz oddać tego obcym?

W jej głosie nie było troski. Była kalkulacja. Po rozmowie długo siedziałam na ławce w parku. Obok mnie przysiadł się pan Stefan, emerytowany nauczyciel historii.

– Ktoś panią zmartwił? – zapytał delikatnie.

– Rodzina – odpowiedziałam zgodnie z prawdą.

Opowiedziałam mu o naciskach, o sugestiach, że „i tak już długo pożyłam”, o wiecznych pretensjach, że jednemu dałam kiedyś więcej, drugiemu mniej. Słuchał uważnie, nie przerywał.

– Wie pani – powiedział w końcu – samotność bywa trudna, ale życie wśród ludzi, którzy widzą w nas tylko korzyść, potrafi być znacznie gorsze.

Te słowa chodziły za mną przez kolejne dni. Zaczęłam przyglądać się swoim uczuciom bez usprawiedliwiania dzieci. Zauważyłam, że kiedy nie dzwonili, oddychało mi się lżej. Kiedy nie musiałam spełniać ich oczekiwań, miałam więcej energii. Ostatniego tygodnia zorganizowano wieczorek pożegnalny. Śmiałam się, tańczyłam, opowiadałam anegdoty z młodości. Pani Irena spojrzała na mnie z uśmiechem.

– Ale pani tu odżyła!

Może miała rację. Po raz pierwszy od dawna czułam, że jestem kimś więcej niż tylko wsparciem finansowymi logistycznym. W dniu wyjazdu dostałam od Marty wiadomość:

„Pamiętaj o notariuszu. Nie odkładaj tego”.

Patrzyłam na ekran telefonu i zamiast znanego ukłucia winy poczułam coś innego. Spokój. Jakby w mojej głowie zapadła cicha, ale stanowcza decyzja.

Czułam się samotna

Do mieszkania wróciłam w niedzielne popołudnie. Na klatce schodowej pachniało obiadem sąsiadów, a ja przez chwilę stałam z kluczem w dłoni, jakbym nie była pewna, czy chcę przekroczyć próg. W sanatorium czułam się lekka. Tu powietrze wydawało się gęstsze. Nie zdążyłam nawet rozpakować walizki, gdy zadzwonił dzwonek do drzwi. Marta weszła pierwsza, za nią Paweł.

– No, w końcu jesteś! – powiedziała córka, rozglądając się po mieszkaniu. – Odpoczęłaś?

– Odpoczęłam – odpowiedziałam spokojnie.

Paweł usiadł przy stole i od razu wyjął teczkę.

– Mamo, nie będziemy owijać w bawełnę. Rozmawialiśmy z doradcą. Najlepiej będzie, jak zrobimy to teraz, póki jesteś w dobrej formie. Żeby potem nie było problemów.

– Jakich problemów? – zapytałam.

– No wiesz… formalnych – wtrąciła Marta. – Chodzi o to, żeby wszystko było jasne.

Patrzyłam na nich i miałam wrażenie, że stoję naprzeciwko dwóch obcych osób. Ich twarze były napięte, skupione. Nie pytali, jak się czułam, czy kogoś poznałam, czy coś mnie ucieszyło. Interesowały ich tylko „papiery”.

– Dopiero wróciłam – zaczęłam powoli – Może porozmawiamy o czymś innym?

– Mamo, my nie chcemy nic złego – powiedział Paweł z nutą zniecierpliwienia. – Po prostu trzeba myśleć przyszłościowo.

– Myślimy też o twoim komforcie – dodała Marta. – Gdyby coś się stało, byłby chaos.

To „gdyby coś się stało” zabrzmiało jak zimny przeciąg. Przypomniałam sobie ławkę w parku, głos pana Stefana i zdanie, które wciąż miałam w głowie: życie wśród ludzi, którzy widzą w nas tylko korzyść, potrafi być gorsze niż samotność.

– A jeśli ja mam inne plany? – zapytałam nagle.

Zapadła cisza.

– Jakie plany? – Marta zmrużyła oczy.

– Takie, które dotyczą mojego majątku.

Paweł odchrząknął.

– Mamo, chyba nie chcesz powiedzieć, że zamierzasz coś zmieniać bez konsultacji z nami?

Poczułam, jak rośnie we mnie fala sprzeciwu. Przez lata konsultowałam z nimi wszystko: sprzedaż samochodu, remont łazienki, nawet wybór lekarza. A oni nigdy nie pytali, czego ja naprawdę chcę.

– To jest moje mieszkanie. Moja działka. Mój dorobek – powiedziałam cicho, ale wyraźnie. – I to ja zdecyduję.

Marta wstała gwałtownie.

– Czy ktoś ci coś nagadał? – zapytała. – W tym sanatorium? Jacyś ludzie, których nawet nie znasz?

– Nikt mi niczego nie nagadał. Po prostu miałam czas pomyśleć.

Paweł spojrzał na mnie chłodno.

– Wiesz, że zawsze ci pomagaliśmy. Gdy tata chorował, to my załatwialiśmy sprawy.

– I jestem wam za to wdzięczna – odparłam. – Ale wdzięczność nie oznacza, że muszę oddać wam wszystko bez słowa.

Ich twarze stwardniały. Po raz pierwszy nie cofnęłam się pod naporem ich oczekiwań.

– Zrobisz, jak uważasz – rzuciła Marta. – Tylko pamiętaj, że rodzina powinna trzymać się razem.

Kiedy wyszli, mieszkanie było ciche jak nigdy dotąd. Usiadłam przy stole, dotknęłam blatu, który z mężem kupiliśmy trzydzieści lat wcześniej. Zrozumiałam, że przez lata bałam się jednego – że jeśli nie spełnię oczekiwań dzieci, zostanę sama. Tymczasem prawda była inna. Już od dawna czułam się samotna w ich obecności. Następnego dnia wyjęłam z szuflady kopię testamentu. Czytałam go powoli, linijka po linijce. Wszystko było podzielone po równo. Sprawiedliwie. Rozsądnie. Bez miejsca na moje uczucia. Wzięłam telefon do ręki i wybrałam numer kancelarii notarialnej.

– Dzień dobry, chciałabym umówić się na spotkanie w sprawie zmiany testamentu – powiedziałam, czując, jak serce bije mi szybciej.

To nie była decyzja pod wpływem chwili. To było podsumowanie wielu lat milczenia. Odłożyłam słuchawkę i spojrzałam przez okno. Po raz pierwszy od dawna nie czułam lęku. Czułam odpowiedzialność – za siebie.

Kamień spadł mi z serca

Termin u notariusza wyznaczono na czwartek. Przez trzy dni chodziłam po mieszkaniu spokojna, jakbym już wszystko w sobie poukładała. Zadzwoniłam tylko do jednej osoby – do dyrektorki domu kultury, w którym od lat prowadziłam bezpłatne warsztaty dla seniorów.

– Pani Zofio, bez pani ten klub by nie istniał – powiedziała, gdy zapytałam, czy przyjęliby darowiznę na rozwój zajęć. – Ale to duża decyzja.

– Wiem – odpowiedziałam. – Mimo wszystko uważam, że to dobra decyzja.

W czwartek rano podpisałam nowy testament. Mieszkanie i oszczędności przeznaczyłam na fundusz wspierający aktywizację starszych osób. Działkę w równych częściach zapisałam dzieciom, ale z wyraźnym zastrzeżeniem, że nie mogą jej sprzedać przez dziesięć lat. Chciałam, żeby miała dla nich wartość inną niż tylko finansowa. Kiedy wróciłam do domu, w salonie czekały na mnie dzieci.

– To prawda, że byłaś w kancelarii? Renata cię widziała. A po co?– zapytała bez przywitania. – Zmieniłaś testament?

– Tak.

– Tak bez słowa?

– To była moja decyzja.

Usiadła naprzeciwko mnie, a jej oczy błyszczały nie ze wzruszenia, lecz z oburzenia.

– Oddajesz obcym ludziom to, na co pracowaliście z tatą całe życie?

– Nie obcym – poprawiłam ją spokojnie. – Ludziom, którzy coś tworzą. Którzy dają innym wsparcie.

– A my? – wtrącił Paweł, który właśnie wszedł do kuchni. – My nic nie tworzymy?

Spojrzałam na nich długo. Widziałam w nich swoje dzieci, które kiedyś tuliłam do snu, ale też dorosłych ludzi, którzy przychodzili do mnie głównie z kalkulatorem w głowie.

– Macie swoje życie – powiedziałam. – Pracę, mieszkania, rodziny. Przez lata byłam waszym zapleczem. Teraz chcę być kimś więcej niż tylko zabezpieczeniem.

– Czyli nas karzesz? – Marta zacisnęła dłonie.

– Nie karzę. Wybieram.

Cisza między nami była ciężka, ale tym razem mnie nie przygniatała. Paweł pokręcił głową.

– Nie spodziewałem się po tobie czegoś takiego.

– Ja też nie spodziewałam się, że moje dzieci będą rozmawiać ze mną wyłącznie o podziale majątku – odpowiedziałam łagodnie.

Marta wstała pierwsza.

– Skoro tak, to nie mamy o czym rozmawiać.

Drzwi zamknęły się za nimi z głuchym odgłosem. Stałam przez chwilę w przedpokoju, wsłuchując się w ciszę. Bolało. Nie będę udawać, że było inaczej. To wciąż były moje dzieci. Jednak poza pod bólem było coś jeszcze – poczucie godności. Nie działałam ze złości. Nie chciałam im niczego udowadniać. Chciałam tylko przestać żyć w strachu przed ich rozczarowaniem. Minęły tygodnie. Telefon milczał. Zamiast czekać, zaczęłam częściej wychodzić z domu. W domu kultury ruszył nowy cykl warsztatów, nazwany imieniem mojego męża. Kiedy zobaczyłam salę pełną uśmiechniętych ludzi, poczułam, że zrobiłam coś dobrego. Pewnego popołudnia zadzwonił Paweł.

– Mamo… możemy się spotkać?

Przyszedł sam. Usiadł przy stole i długo milczał.

– Byłem zły – przyznał w końcu. – Nadal nie rozumiem twojej decyzji i… chyba nigdy nie zapytałem, czego ty chcesz.

Łzy napłynęły mi do oczu.

– Ja też przez lata nie mówiłam tego wprost – odpowiedziałam.

Nie cofnęłam zmian w testamencie. Nie musiałam. Najważniejsze było to, że przestałam się bać samotności. Okazało się, że kiedy wybiera się siebie, relacje albo się rozpadają, albo dojrzewają. Moje zaczęły powoli dojrzewać. A ja wreszcie poczułam, że żyję na własnych zasadach.

Zofia, 63 lata

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: