„Zabrałam mamę do lumpeksu, by pokazać jej, mój sposób na oszczędzanie. Szybko wyszłyśmy skłócone jak nigdy wcześniej”

Odkąd zaczęłam samodzielne życie, każdą złotówkę oglądałam z dwóch stron. Nie dlatego, że musiałam, raczej z przekory. Chciałam udowodnić sobie i wszystkim wokół, że potrafię być zaradna. Kiedy więc wpadłam na pomysł, by zabrać mamę do mojego ulubionego lumpeksu, byłam dumna jak dziecko. Nie spodziewałam się, że wyjdziemy stamtąd obce sobie jak nigdy wcześniej.

Byłam powodem do wstydu

Mama zawsze miała słabość do porządnych sklepów. W jej szafie wszystko wisiało równo, metki były starannie odcięte, a paragony trzymane w pudełku „na wszelki wypadek”. Kiedy zaproponowałam wspólne wyjście do lumpeksu, spojrzała na mnie z niedowierzaniem.

– Do sklepu z używanymi rzeczami? – uniosła brwi. – Naprawdę tam kupujesz ubrania?

– Mamo, tam są perełki. Markowe płaszcze za ułamek ceny. Trzeba tylko umieć szukać – odpowiedziałam z entuzjazmem.

Westchnęła, ale się zgodziła. Chyba chciała zobaczyć, jak bardzo „zeszłam na manowce”, jak to kiedyś określiła pół żartem. W środku pachniało płynem do prania. Dla mnie to był zapach okazji. Dla mamy – najwyraźniej nie.

– To wszystko ktoś wcześniej nosił – powiedziała cicho, dotykając rękawa wełnianego płaszcza.

– I co z tego? – uśmiechnęłam się. – Jest w świetnym stanie. Zobacz metkę.

Podałam jej jasnobeżowy trencz. Mama obejrzała go uważnie.

– Krzywo przyszyty guzik – zauważyła od razu. – I lekko przetarty mankiet.

– To drobiazg. Za dwadzieścia złotych nie znajdziesz nic lepszego.

Pokręciła głową.

– Nie chodzi o cenę. Chodzi o to, że stać cię na coś nowego. Po co udowadniać światu, że musisz oszczędzać na wszystkim?

Jej ton był spokojny, ale wyczułam w nim coś więcej – zawód? Wstyd?

– Nie muszę. Chcę – odpowiedziałam ostrzej, niż zamierzałam. – To różnica.

Przeszłam do kolejnego wieszaka, starając się ignorować jej spojrzenie. Wyciągnęłam jedwabną bluzkę w kolorze butelkowej zieleni.

– Zobacz, jaka piękna.

Mama nawet nie spojrzała.

– Miałaś odkładać pieniądze na kurs, a teraz kupujesz piątą bluzkę w tym miesiącu.

– To kosztuje mniej niż kawa w centrum! – podniosłam głos.

Kilka kobiet odwróciło się w naszą stronę. Mama się zarumieniła.

– Nie musisz się tłumaczyć – powiedziała chłodno. – Po prostu nie rozumiem, dlaczego chcesz żyć poniżej swoich możliwości.

Te słowa mocno mnie uderzyły.

– Może dlatego, że nie chcę żyć ponad nie? – odpowiedziałam cicho. – Nie każdy musi wydawać wszystko, co zarobi.

Mama milczała przez chwilę, a potem zdjęła z wieszaka elegancką marynarkę.

– Przymierz to – rzuciła.

Poszłam do przymierzalni. Zasunęłam zasłonę i spojrzałam w lustro. Marynarka leżała idealnie. Kiedy wyszłam, mama patrzyła na mnie z czymś na kształt smutku.

– Wyglądasz pięknie – powiedziała miękko. – Zawsze chciałam, żebyś miała wszystko, czego ja nie miałam.

– Ale ja mam – odparłam. – Mam wybór.

Jej twarz stężała.

– Wybór? Czy to jest wybór?

W tej chwili poczułam, jak między nami coś pęka. Nie chodziło już o ubrania. Chodziło o to, że każda z nas miała własną definicję bezpieczeństwa i sukcesu. I żadna nie chciała ustąpić.

Nie spodziewałam się tego

Zostawiłam marynarkę w przymierzalni i wyszłam ze sklepu bez słowa. Mama dopadła mnie na chodniku.

– Nie rób scen – powiedziała ściszonym głosem. – Chciałam tylko porozmawiać.

– Rozmawiać? – odwróciłam się gwałtownie. – Ty mnie oceniasz od progu. Nawet nie spróbowałaś zrozumieć.

Ludzie mijali nas obojętnie, a ja czułam, jak twarz mi płonie. Mama poprawiła torebkę na ramieniu, jakby potrzebowała chwili, by zebrać myśli.

– Martwię się o ciebie – powiedziała w końcu. – Odkąd wyprowadziłaś się do tego małego mieszkania, ciągle mówisz o oszczędzaniu. Liczysz paragony, porównujesz ceny, odkładasz każdą złotówkę. To nie brzmi jak wolność.

– A jak brzmi? – zapytałam. – Jak kredyt na trzydzieści lat? Jak nowe meble kupione na raty, żeby „nie odstawać”?

Zamilkła. Wiedziałam, że uderzyłam w czuły punkt. Rodzice przez lata spłacali zobowiązania, o których w domu mówiło się szeptem. Mama zawsze powtarzała, że warto było, bo „mamy swoje”. Tylko że to „swoje” kosztowało ją wiele nerwów.

– Nie wiesz, jak to było – powiedziała cicho. – Robiliśmy to dla ciebie.

– Wiem – odpowiedziałam, ale w moim głosie było więcej goryczy niż wdzięczności. – I właśnie dlatego chcę inaczej.

Przez chwilę stałyśmy naprzeciw siebie jak dwie obce kobiety. W jej oczach zobaczyłam nie złość, lecz lęk.

– Boję się, że odmawiasz sobie wszystkiego – wyszeptała. – Że będziesz żyła ciągle w trybie oszczędzania, zamiast po prostu cieszyć się życiem.

Pokręciłam głową.

– Ja się cieszę. Wiesz, jakie to uczucie, kiedy kupuję coś za grosze i wiem, że nie muszę potem przez tydzień sprawdzać stanu konta? To daje mi spokój.

Mama spojrzała na mnie uważnie.

– A kurs? – zapytała nagle. – Ten projekt graficzny, o którym mówiłaś? Zrezygnowałaś?

Zawahałam się o ułamek sekundy, ale wystarczyło, by to zauważyła.

– Czyli jednak... – westchnęła. – Oszczędzasz, ale nie na to, co ważne.

– Nie zrezygnowałam – zaprotestowałam. – Przesunęłam. Najpierw chcę mieć poduszkę finansową.

– A jeśli przez to stracisz szansę? – jej głos zadrżał. – Ja kiedyś też odkładałam marzenia „na później”. I wiesz co? Później nigdy nie było dobrym momentem.

Te słowa mnie zaskoczyły. Mama rzadko mówiła o swoich niespełnionych planach. Wiedziałam tylko, że chciała studiować historię sztuki, ale zamiast tego poszła do pracy.

– Myślisz, że chcę cię krytykować? – dodała. – Po prostu nie chcę, żebyś bała się świata tak jak ja.

Zamarłam. Bała się? Mama, która zawsze wydawała mi się taka pewna siebie?

– Nie boję się – powiedziałam, choć w środku poczułam ukłucie niepewności.

– To dlaczego tak kurczowo trzymasz się każdej złotówki? – zapytała.

Nie odpowiedziałam od razu. Przed oczami stanął mi dzień, kiedy szef ogłosił redukcję etatów. Ostatecznie zostałam, ale tamto napięcie zostało ze mną. Może rzeczywiście nie chodziło tylko o sprytne zakupy.

– Chcę mieć kontrolę – przyznałam w końcu.

Mama skinęła głową powoli, jakby coś zrozumiała.

– Kontrola daje złudne poczucie bezpieczeństwa – powiedziała łagodnie. – Prawdziwe bezpieczeństwo to odwaga, by zaryzykować.

Jej słowa zabrzmiały jak wyzwanie. Poczułam, że rozmowa wcale się nie kończy, że dopiero zaczynamy mówić to, co przez lata zamiatałyśmy pod dywan.

Odważyłam się na szczerość

Nie wróciłyśmy już do sklepu. Zamiast tego zaprosiłam mamę do siebie. Moje mieszkanie było niewielkie, ale jasne. Lubiłam ten porządek – kilka starannie wybranych mebli, rośliny na parapecie, stół z drugiej ręki, który odnowiłam własnymi siłami. Mama rozejrzała się uważnie.

– Przytulnie tu – powiedziała po chwili. – Nie tak to sobie wyobrażałam.

– Jak? – zapytałam, stawiając na stole herbatę.

– Skromniej.

Usiadłyśmy naprzeciw siebie. Cisza nie była już napięta.

– Wiesz, dlaczego tak bardzo pilnuję pieniędzy? – zaczęłam, obracając kubek w dłoniach. – Kiedy w pracy była mowa o redukcji, przez tydzień nie spałam spokojnie. Wyobrażałam sobie, że z dnia na dzień wszystko mi się sypie. Chciałam mieć zabezpieczenie. Żeby nigdy nie być od nikogo zależna.

Mama wstrzymała oddech.

– Nie wiedziałam – powiedziała cicho. – Nic nie mówiłaś.

– Bo nie chciałam cię martwić. Wystarczy, że sama się martwisz na zapas.

Uśmiechnęła się blado.

– To prawda. Zawsze myślę o najgorszym scenariuszu.

Przez chwilę patrzyłyśmy na siebie bez słów, jakbyśmy pierwszy raz zobaczyły w sobie nie przeciwniczki, lecz dwie kobiety z podobnymi lękami.

– Ja też się bałam – przyznała nagle. – Kiedy brałyśmy z tatą zobowiązania, każdego miesiąca zastanawiałam się, czy damy radę. Dlatego tak bardzo zależało mi, żebyś miała „lepiej”. Żebyś nie musiała wybierać między bezpieczeństwem a marzeniami.

– A ja myślałam, że chcesz, żebym żyła tak jak ty – odpowiedziałam. – Według planu, który niekoniecznie jest mój.

Mama pokręciła głową.

– Chcę, żebyś żyła odważnie. Nie oszczędnie za wszelką cenę.

Te słowa zostały ze mną. Wstałam, podeszłam do biurka i wyjęłam z szuflady folder z informacjami o kursie. Położyłam go przed nią.

– Termin zapisów mija za trzy dni – powiedziałam. – Odkładałam decyzję, bo chciałam mieć większą poduszkę finansową.

Mama przejrzała kartki, a potem spojrzała na mnie z mieszaniną dumy i niepokoju.

– Stać cię na to? – zapytała.

– Tak. Jeśli przestanę odkładać wszystko na „czarną godzinę” i zacznę odkładać też na „jasną”.

W oczach mamy pojawiły się łzy. Następnego dnia zapisałam się na kurs. Mama zadzwoniła wieczorem.

– I jak? – zapytała.

– Zrobione.

Po drugiej stronie zapadła cisza, a potem usłyszałam jej śmiech.

– Jestem z ciebie dumna.

Tamten dzień w lumpeksie mógł nas poróżnić na długo. Zamiast tego stał się początkiem rozmowy, której unikałyśmy latami. Nadal kupuję w sklepach z używaną odzieżą i nadal porównuję ceny. Jednak zrozumiałam, że bezpieczeństwo to nie tylko liczby na koncie, lecz też odwaga, by sięgnąć po coś więcej. A mama? Czasem sama proponuje wspólne „polowanie na perełki”. I choć wciąż sprawdza guziki i szwy, robi to już z uśmiechem.

Anna, 29 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: