„Zabraliśmy dzieci na ferie do babci na wieś. Po powrocie wstydziły się mówić komukolwiek, gdzie były”

Kiedyś lubiłam zimę. Może dlatego, że urodziłam się w lutym, a może dlatego, że jako dziecko zrywałam się rano na sanki, a nie, jak teraz, na korki i maila od szefa. Teraz zima to dla mnie głównie rachunki za gaz i marzenia o feriach, na które nas nie stać. Gdy koleżanki wrzucały zdjęcia z Zakopanego, my pakowaliśmy się do starego auta i jechaliśmy… na wieś. Do mojej mamy. „Na świeże powietrze”, jak to Bartek ujął.

– Przecież twoja matka się ucieszy. Niech dzieci zobaczą, jak się żyje bez telefonów – rzucił.

– Bartek, one mają po dziesięć i czternaście lat. Dla nich to nie detoks, tylko kara.

– Tym bardziej im się przyda. Taki mentalny reset.

Szymek jeszcze nie wiedział, co go czeka. Lena wiedziała – i już w aucie wrzuciła story z podpisem: „W drodze na koniec świata”. Babcia Janka powitała nas zgryźliwym „No, w końcu przypomnieliście sobie o starej matce”. I tak zaczęły się ferie – z piecem kaflowym, zimną wodą i dzieciakami, które już pierwszego dnia zaczęły pytać, kiedy wracamy.

To nie był bunt, to był wstyd

Lena jeszcze nie zdążyła zdjąć kurtki, a już skrzywiła się na widok kuchni.

– Serio, tu nie ma zmywarki? – zapytała z niedowierzaniem.

– Są ręce – odburknęła babcia Janka. – Kiedyś to wystarczało.

Szymek trzymał się mnie kurczowo, jakby miał nadzieję, że zaraz zawrócimy. Bartek już był w aucie, „Bo przecież jutro do pracy”. Zostawił mnie samą z dwójką dzieci i matką, która ostatni raz zaktualizowała rzeczywistość w latach 80. W domu było zimno. W piecu trzeba było napalić, woda leciała letnia, ale tylko czasem. Internet? Zapomnij. Lena siedziała pod kocem z telefonem jak z relikwią, czekając na chociaż jedną kreskę zasięgu. Szymek próbował być dzielny.

– Mogę ci pomóc, babciu – powiedział cicho, kiedy przynosiła drewno.

– No, przynajmniej jeden coś jeszcze potrafi – burknęła.

Ale Lena miała dość już pierwszego wieczoru.

– Nie będę zmywać w zimnej wodzie! To obrzydliwe! – wrzasnęła, gdy babcia poprosiła o pomoc.

– A jak się kiedyś żyło, myślisz? Nie było zmywarek i też się żyło!

– To nie moje życie!

– Lena, przestań. To tylko kilka dni.

– Dla ciebie to tylko kilka dni, a dla mnie – koszmar!

Usiadłam na łóżku i spojrzałam w ścianę. Znałam tę minę. Widziałam ją w lustrze, gdy miałam jej wiek. To nie był bunt. To był wstyd. Głęboki, palący. Taki sam jak wtedy, gdy nosiłam buty po starszym bracie i musiałam udawać, że „to modne”. A przecież chciałam tylko dobrze.

Może to ja źle zrobiłam

Po powrocie do miasta dzieci rozpakowywały się w milczeniu. Żadnych opowieści, żadnych żartów, żadnego „A pamiętasz, jak…?”. Lena zaszyła się w pokoju i nawet nie zeszła na kolację. Szymek siadł przy stole, ale patrzył na widelec jakby to była kara, nie posiłek. Dopiero wieczorem usłyszałam, jak Lena rozmawia przez telefon. Cicho, ale wystarczająco głośno, bym z korytarza usłyszała:

– Byłam w domu, bo mama była chora. Tak, cały czas. Nie, nigdzie nie pojechaliśmy.

Serce mi się zatrzymało. Weszłam bez pukania.

– Czyli teraz się mnie wstydzisz? I swojej babci?

– Nie o to chodzi, mamo… – Lena odwróciła wzrok.

– To powiedz, o co chodzi.

– Po prostu… to nie były ferie. To było jak kara. Brud, zimno, zero internetu. Tam wszystko było jak z innej planety!

Patrzyła na mnie z mieszaniną złości i żalu.

– Ale kiedyś tak się żyło. I jakoś żyjemy.

– Właśnie, kiedyś. Ale teraz jest teraz.

Wieczorem Szymek przyszedł do mnie sam. Bez słowa wdrapał się na kanapę i wtulił we mnie jak kiedyś, gdy bał się ciemności.

– Nie chcę tam wracać, mamo. Już nigdy.

Nie powiedział tego z pretensją. Powiedział to ze smutkiem. I wtedy po raz pierwszy przeszło mi przez głowę, że może to nie do końca było dobre. Może w nich coś pękło, coś czego już się nie da naprawić.

Nie wiedziałam, co robić

– Ty mnie tam wysłałeś – powiedziałam Bartkowi, kiedy dzieci poszły spać. – Ty mówiłeś, że to „detoks”, „oczyszczenie”. A ja… ja chciałam tylko, żeby nie siedziały dwa tygodnie w telefonach.

Bartek spojrzał na mnie znad laptopa.

– I co? Umierają teraz? Przecież nic im się nie stało.

– Nie? Lena mówi, że to była kara. Szymek boi się, że każemy mu tam wrócić. Zamiast miłych wspomnień mają senne koszmary .

Wzruszył ramionami.

– No to mają za dobrze. Trochę chłodu i roboty jeszcze nikomu nie zaszkodziło. Niech się uczą życia.

Chciałam rzucić w niego kubkiem. Ale rzuciłam tylko pytaniem:

– A czego właściwie ich uczymy, Bartek, co?

Nie odpowiedział. Późnym wieczorem, już w łóżku, usłyszałam głosy z pokoju dzieci. Podkradłam się pod drzwi. Lena szeptała:

– Nigdy nikomu nie mów, gdzie byliśmy. To wstyd. Serio.

– Ale… mama się starała – odezwał się Szymek niepewnie.

– To nie ma znaczenia. Tam było jak w jakimś więzieniu. Nie chcę, żeby ktoś się śmiał.

Weszłam bez pukania.

– Nie możecie mówić, że się wstydzicie własnej rodziny.

– Ale to prawda, mamo – Lena uniosła głowę. – Nie chcę być tą dziwną z wiochy.

– Myślałam, że was uczę czegoś ważnego…

– A uczysz tylko, jak udawać, że wszystko jest okej – odpowiedziała.

Zamilkłam. Bo chyba miała rację.

Coś między nami pękło

Pojechałam do mamy sama. Bez dzieci, bez Bartka, bez wymówek. Jechałam z kamieniem w żołądku, jakby to była wizyta u kogoś, kto już dawno zamknął drzwi, ale ja uparcie stukam. Babcia Janka siedziała przy kuchennym stole, łuskała groch.

– W końcu się zjawiłaś – mruknęła, nie podnosząc wzroku. – Coś się stało?

Usiadłam naprzeciw niej.

– Dzieci nie chcą tu wracać. Lena płakała. Szymek powiedział, że było mu zimno. I że to był koszmar.

Spojrzała na mnie chłodno.

– Bo dzieci teraz miękkie. Wszystko im przeszkadza. Woda zimna? A myśmy w rzece prali. I żyjemy.

– Nie chodzi o to, że biednie – powiedziałam cicho. – Chodzi o to, że one się tu nie czują jak w domu.

Zamilkła. Po chwili położyła dłonie na stole. Były chropowate, popękane, znajome.

– Bo one nie mają pojęcia, co to znaczy dom. Dom to nie płytki z glazury, nie wifi i klimatyzacja. Dom to jest jak ci serce bije, jak ktoś wraca, jak drewno pachnie, jak chleb parzy w ręce.

Zacisnęłam usta. Oczy mi się zaszkliły.

– Ale dom też nie powinien być powodem do wstydu – szepnęłam. – A one się wstydzą. Ciebie. Tego domu. Mnie, że je tu zabrałam.

Nie odpowiedziała. Łuskała dalej ten swój groch, jakby liczyła każde słowo, którego nie powiedziała. A ja pierwszy raz poczułam, że coś między nami pękło. Może nie dziś. Może już dawno. Tylko nikt nie miał odwagi powiedzieć: „Mamo, boli mnie, że dla ciebie wszystko musi być trudne”. Nigdy się nie rozumiałyśmy.

Cicho rozkruszał się mur

Wieczorem zapukałam do pokoju Leny. Siedziała pod kocem z telefonem, jakby liczyła, że ekran ją obroni przede mną.

– Możemy pogadać?

Wzruszyła ramionami, ale nie zaprzeczyła. Usiadłam obok, na brzegu łóżka.

– Przepraszam cię – zaczęłam. – Za to, że nie zapytałam, czy jesteś na to gotowa. Że chciałam ci coś pokazać, ale nie pomyślałam, co ty wtedy możesz poczuć.

Lena milczała. W końcu westchnęła.

– Ty masz wspomnienia. Ja mam tylko koszmar.

Zabolało. Ale nie uciekłam od tego.

– Wiem. Ale chciałam, żebyś zrozumiała, że to wszystko, czego się wstydzimy, też nas buduje. Że czasem trzeba się trochę pogubić, żeby wiedzieć, gdzie jest dom.

Spojrzała na mnie. Jej twarz złagodniała.

– Bałam się – powiedziała. – Że będę tą dziwną. Że ktoś zobaczy, że nie byłam w Egipcie, tylko u babci, w domu bez zmywarki i neta. I będą się śmiać.

Pokiwałam głową.

– Też się kiedyś wstydziłam. Nawet twojej babci.

– Serio?

– Serio. Udawałam przed koleżankami, że mama pracuje w urzędzie, a nie w domu. A potem zrozumiałam, że to nie ona powinna się zmieniać. Tylko świat powinien przestać oceniać.

Lena położyła głowę na moim ramieniu. Nie płakała. Ale czułam, jak cicho rozkrusza się mur.

Agata, 45 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: