„Mąż rozmawia więcej ze sztuczną inteligencją niż ze mną. Wystarczyła 1 sytuacja, by zrozumiał, że nic mnie nie zastąpi”

Zawsze uważałam nasze małżeństwo za bardzo udane, dopóki w naszym domu nie zamieszkał niewidzialny intruz. Kiedy zorientowałam się, że mój mąż woli spędzać wieczory na rozmowach z programem komputerowym, zamiast zapytać mnie, jak minął mi dzień, poczułam, że tracę go na zawsze. Nie wiedziałam jednak, że los szykuje dla nas bardzo specyficzną lekcję.

Zniknęły nasze wieczory

Wszystko zaczęło się bardzo niewinnie. Paweł, mój mąż, zawsze fascynował się nowinkami technologicznymi. Kiedy w przestrzeni publicznej pojawiły się zaawansowane programy oparte na sztucznej inteligencji, natychmiast założył sobie konto. Początkowo traktowałam to jako kolejny gadżet, chwilową pasję, która znudzi mu się po kilku tygodniach. Prosił system o przepisy na kolację, sprawdzał ciekawostki historyczne, kazał pisać zabawne wierszyki o naszym psie. Śmialiśmy się z tego oboje.

Z czasem jednak coś zaczęło się zmieniać. Zauważyłam, że wieczory, które dawniej spędzaliśmy na kanapie, rozmawiając o pracy, planach na weekend czy po prostu dzieląc się drobnymi przemyśleniami, zamieniły się w seanse ciszy. Paweł siedział wpatrzony w ekran telefonu lub laptopa, a jego palce szybko wystukiwały kolejne zapytania. Wkrótce przestał nawet pisać. Odkrył funkcję rozmowy głosowej.

Siedziałam z książką zaledwie dwa metry od niego, a on prowadził fascynujące, wielowątkowe dyskusje z syntetycznym głosem dobiegającym z głośnika. Program miał zawsze idealną odpowiedź, nigdy nie bywał zmęczony, nie miał gorszego nastroju i miał nieograniczoną wiedzę. Zaczęłam czuć się w moim własnym domu jak duch. Kiedy próbowałam zainicjować rozmowę, Paweł odpowiadał półsłówkami, wyraźnie zniecierpliwiony tym, że przerywam mu niezwykle ważną konwersację o przyszłości eksploracji kosmosu czy optymalizacji czasu pracy.

Nawet nie zauważył mojego zniknięcia

Pewnego czwartku wróciłam do domu z ogromnym poczuciem satysfakcji. Udało mi się zamknąć w biurze trudny projekt, nad którym pracowałam od miesiąca. Chciałam się tym podzielić, uczcić ten drobny sukces. Kupiłam po drodze nasze ulubione ciastka, zaparzyłam dobrą herbatę i usiadłam naprzeciwko męża.

– Nawet nie wiesz, jak się cieszę. Dzisiaj wreszcie odesłałam te wszystkie dokumenty. Szef był pod wrażeniem – zaczęłam, uśmiechając się szeroko.

– To świetnie, kochanie – rzucił Paweł, nawet nie podnosząc wzroku znad ekranu tabletu. – Słuchaj, wyobraź sobie, że ta sztuczna inteligencja potrafi napisać cały kod w kilka sekund. Właśnie omawiamy strukturę nowej bazy danych. To jest po prostu niesamowite, jak ona logicznie myśli.

– Chciałam zapytać, czy może obejrzymy wieczorem jakiś film? Albo po prostu porozmawiamy? – nie dawałam za wygraną, ignorując ukłucie żalu.

– Zapytam asystenta, jakie filmy z lat dziewięćdziesiątych mają najwyższe oceny recenzentów – odpowiedział natychmiast. – Albo wiesz co? Lepiej nie. Mam jeszcze tyle rzeczy do przetestowania. Pooglądaj sobie coś sama, dobrze?

Poczułam, jak łzy napływają mi do oczu. Nie chodziło o film. Chodziło o to, że mój życiowy partner wolał bezduszną maszynę od żywego człowieka, który pragnął jego uwagi. Wstałam bez słowa, zostawiłam ciastka na stole i poszłam do sypialni. Nawet nie zauważył mojego zniknięcia.

Uciekłam w swój świat

Zrozumiałam, że nie wygram z algorytmem, który został zaprojektowany po to, by być idealnym rozmówcą. Musiałam znaleźć coś, co pozwoli mi odzyskać równowagę. Zamiast siedzieć w domu i patrzeć na plecy męża, zapisałam się na warsztaty ceramiczne. Zawsze mnie to pociągało, ale nigdy nie miałam na to czasu.

Zajęcia z ceramiki okazały się moim wybawieniem. Dotyk zimnej, plastycznej gliny, zapach wilgotnej ziemi w pracowni, fizyczny wysiłek wkładany w ugniatanie materiału – to wszystko było do bólu prawdziwe. Namacalne. Nie miało nic wspólnego z wirtualnym światem i ciągami zer i jedynek.

Poznałam tam fantastyczne osoby, z którymi mogłam porozmawiać o zwykłych, ludzkich sprawach. O naszych nadziejach, codziennych rozterkach, o sztuce. Tymczasem w domu sytuacja stawała się coraz bardziej groteskowa. Paweł zaczął powierzać programowi podejmowanie decyzji dotyczących naszego życia.

– Asystent uważa, że na wakacje powinniśmy pojechać w góry, to lepsze dla naszego układu krążenia – oświadczył pewnego ranka przy śniadaniu.

– A co ty uważasz? – zapytałam, wpatrując się w niego uważnie. – Przecież wiesz, że ja wolę spacery brzegiem morza, a ty lubisz zwiedzać małe miasteczka.

– Algorytm przeanalizował dane o natężeniu ruchu turystycznego i warunkach pogodowych. Góry są najbardziej optymalne – skwitował, jakby cytował wyrocznię.

Zaczęłam się zastanawiać, czy w tym układzie jest jeszcze miejsce dla mnie. Zbudowałam wokół siebie mur obojętności, żeby mniej bolało. Wychodziłam na ceramikę, czytałam książki, spotykałam się ze znajomymi. Funkcjonowaliśmy pod jednym dachem jak współlokatorzy. On i jego wirtualny doradca, oraz ja.

Przeczuwałam, że będą z tego problemy

Kilka tygodni później Paweł stanął przed ogromną szansą zawodową. Jego firma startowała w przetargu na obsługę ogromnego przedsiębiorstwa. Szef powierzył mu przygotowanie głównej koncepcji oraz prezentacji, która miała zostać przedstawiona przed zarządem potencjalnego klienta. To było dla mojego męża „być albo nie być” w firmie.

Przez cały tydzień Paweł był pochłonięty pracą, a raczej pochłonięty dyktowaniem wytycznych sztucznej inteligencji. Chodził po salonie w słuchawkach i dyskutował z programem o strategiach, wykresach i sloganach reklamowych.

– To będzie majstersztyk – chwalił się, nakładając sobie obiad, którego niemal nie zauważał. – Asystent wygenerował mi niesamowity zarys prezentacji. Struktura jest idealna, twarde dane zestawione z trendami na rynku. Nawet przygotował odpowiedzi na potencjalne pytania od zarządu. Ja muszę to tylko ładnie przeczytać.

– A nie uważasz, że powinieneś dodać do tego coś od siebie? – zapytałam ostrożnie. – Znasz specyfikę naszej lokalnej branży, pracujesz tu od lat. Zwykłe dane to jedno, ale ludzie często kupują zaufanie do człowieka, nie do tabelki.

– Kochanie, ty nie rozumiesz – westchnął protekcjonalnie. – Ten program przeanalizował tysiące udanych negocjacji biznesowych z całego świata. Wie lepiej ode mnie, jak ustrukturyzować komunikat.

Zamilkłam. Nie miałam siły tłumaczyć mu, że żadna maszyna nie zastąpi ludzkiej intuicji. Postanowiłam po prostu zająć się swoimi sprawami.

Cała jego pewność siebie ulotniła się w mgnieniu oka

Był wtorek, dzień przed wielką prezentacją Pawła. Wystąpienie miało odbyć się w środę o dziewiątej rano. Mąż postanowił zostawić ostateczne złożenie wszystkich slajdów, grafik i wygenerowanego tekstu na ostatni wieczór. Twierdził, że musi mieć „najświeższe” dane z rynków azjatyckich, na które jego asystent czekał do późnego popołudnia.

Wieczór zapowiadał się spokojnie, choć prognozy pogody ostrzegały przed frontem burzowym. Zignorowaliśmy to, jak większość takich komunikatów. Siedziałam w fotelu, szkicując w notesie nowy wzór wazonu, podczas gdy Paweł odpalił komputer i zaczął otwierać swoje pliki.

Około godziny dwudziestej za oknem zerwał się potężny wiatr. Chwilę później niebo rozdarła błyskawica, a po niej nastąpił grzmot, od którego aż zatrzęsły się szyby. Burza uderzyła z wielką siłą. Światła w naszym mieszkaniu zamigotały raz, drugi, a potem zgasły całkowicie. Pokój spowił mrok, rozświetlany jedynie ekranem laptopa Pawła.

– Nie ma problemu, bateria w laptopie potrzyma cztery godziny – mruknął mój mąż, nie odrywając wzroku od monitora.

Jednak problem pojawił się bardzo szybko. Wraz z prądem padł router. Paweł sięgnął po telefon, żeby udostępnić sobie internet z sieci komórkowej, ale na ekranie widniał komunikat o braku zasięgu. Okazało się, że wichura uszkodziła pobliski nadajnik, albo cała infrastruktura w naszej dzielnicy padła.

– Nie, nie, nie! – krzyknął nagle Paweł, uderzając dłonią w blat stołu. – To niemożliwe!

– Co się stało? – podeszłam do niego, trzymając w dłoni zapaloną świeczkę, którą wyjęłam z szuflady.

– Nie mam połączenia ze sztuczną inteligencją! – w jego głosie brzmiała autentyczna panika. – Zostawiłem najważniejszy punkt prezentacji, podsumowanie finansowe, w chmurze asystenta. Nie skopiowałem tego na dysk twardy! Chciałem, żeby program dopracował mi wnioski końcowe, a teraz nie mogę się tam dostać!

– Spróbuj zresetować telefon, może złapie zasięg – zasugerowałam spokojnie.

– Próbowałem już trzy razy! Nie ma sieci. Nie ma nic. Jutro rano wychodzę przed zarząd i w najważniejszym momencie nie będę miał nic do powiedzenia.

Paweł wyglądał jak mały chłopiec, któremu ktoś zabrał ulubioną zabawkę. Chodził po ciemnym salonie, bezradnie potrząsając telefonem, z którego biła słaba poświata. Cała jego pewność siebie, oparta na potędze technologii, ulotniła się w mgnieniu oka.

Byliśmy partnerami, zespołem

Patrzyłam na niego z mieszaniną litości i rozczarowania. Mógł w tej chwili użalać się nad sobą do białego rana, ale to nie w moim stylu patrzeć, jak bliska mi osoba idzie na dno. Podeszłam do swojej torby, wyciągnęłam z niej czysty notatnik, zapaliłam drugą świecę i usiadłam przy stole.

– Usiądź – powiedziałam tonem nieznoszącym sprzeciwu.

– Po co? Przecież to koniec. Nie mam podsumowania.

– Usiądź i przestań panikować – powtórzyłam. – Nie masz dostępu do maszyny, ale wciąż masz swój mózg. I masz mnie.

Spojrzał na mnie z niedowierzaniem, ale zajął miejsce naprzeciwko.

– Pamiętasz, jak miesiąc temu, zanim całkowicie wsiąkłeś w rozmowy ze swoim asystentem, opowiadałeś mi o tym kliencie? – zaczęłam, kładąc przed nim długopis. – Mówiłeś mi wtedy, że ich największym problemem nie są wcale koszty logistyki, o których wszyscy trąbią w raportach, ale fluktuacja kadr w magazynach.

Paweł zmarszczył brwi.

– Tak... faktycznie. Wspominałem ci o tym. Ale program twierdził, że to marginalny problem w ujęciu globalnym.

– Zostaw program. To ty rozmawiałeś z ludźmi z branży. Ja to zapamiętałam, bo sam mówiłeś to z wielką pasją. Skupmy podsumowanie na tym, jak wasza firma może im pomóc zredukować ten konkretny problem, zamiast rzucać suchymi procentami, które i tak usłyszą od waszej konkurencji.

Przez kolejne trzy godziny siedzieliśmy przy blasku świec. Ja zadawałam mu pytania, zmuszając go do wyciągania wniosków z własnego, kilkunastoletniego doświadczenia, a on notował na papierze kluczowe hasła. Przypominałam mu anegdoty z jego pracy, historie, którymi kiedyś ze mną się dzielił, zanim między nami wyrosła cyfrowa ściana. Okazało się, że doskonale znał odpowiedzi na wszystkie pytania. Potrzebował tylko kogoś, kto potrafił go wysłuchać i poprowadzić we właściwym kierunku. Kogoś, kto go po prostu znał.

Z każdą zapisaną stroną Paweł odzyskiwał pewność siebie. Przestał nerwowo spoglądać na brak zasięgu w telefonie. Zaczęliśmy dyskutować, spierać się, wspólnie szukać najlepszych argumentów. Byliśmy partnerami, zespołem. Dokładnie tak, jak na samym początku naszego małżeństwa.

Znów mamy czas na rozmowy

Nad ranem wiatr wreszcie ucichł, a w lampach na nowo błysnęło światło. Wrócił internet. Laptop cicho zapiszczał, sygnalizując połączenie z siecią. Paweł spojrzał na ekran, gdzie natychmiast załadowała się strona jego wirtualnego asystenta z gotowymi, chłodnymi, wyliczonymi przez algorytm wnioskami. Potem spojrzał na zapisane odręcznie, pogniecione kartki z naszego notesu. Zamknął klapę laptopa.

Pojechał na prezentację, zabierając ze sobą tylko te notatki. Wrócił po południu, niosąc wielki bukiet moich ulubionych kwiatów. Jego twarz promieniała, ale było w niej coś więcej niż tylko duma z sukcesu w pracy. Była tam pokora.

– Zdobyliśmy tego klienta – powiedział, stając w progu salonu. – Powiedzieli, że inne firmy miały lepsze prezentacje graficzne, ale tylko ja spojrzałem na ich firmę po ludzku. Tylko ja poruszyłem temat ludzi, a nie samych tabel. Wykorzystałem dokładnie ten pomysł, który wypracowaliśmy w nocy.

Położył kwiaty na stole, podszedł do mnie i mocno mnie przytulił. Pierwszy raz od bardzo dawna poczułam, że jest obecny w pełni. Tu i teraz.

– Przepraszam cię – szepnął mi do ucha. – Byłem głupcem. Zafascynowałem się idealnymi odpowiedziami, zapominając, że prawdziwe życie nie jest idealne. Maszyna potrafi ułożyć w sekundę wiersz i przeanalizować giełdę, ale nie przytuli mnie, kiedy wpadnę w panikę, i nie przypomni mi moich własnych słów. Nie zna mnie. Ty znasz. Jesteś niezastąpiona.

Od tamtej nocy wiele się zmieniło. Sztuczna inteligencja oczywiście nie zniknęła z naszego życia – Paweł nadal używa jej w pracy jako narzędzia. Ale tylko narzędzia. Wieczorami nasze telefony i komputery lądują w przedpokoju. Znów mamy czas na rozmowy, na wspólną herbatę i planowanie wyjazdów bez pytania o zgodę algorytmów.

Ja nadal lepię z gliny, a on ostatnio zapytał, czy mogłabym go zabrać na jedne zajęcia. Zrozumiał, że żadna, nawet najbardziej zaawansowana technologia na świecie nie jest w stanie zastąpić cieplej, wspierającej obecności drugiego człowieka. I jestem pewna, że więcej o tym nie zapomni.

Karolina, 38 lat

Historie są inspirowane prawdziwym życiem. Nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń ani osób, a wszelkie podobieństwa są całkowicie przypadkowe.

Czytaj także: